Emeryt lub rencista jest zobowiązany zawiadomić ZUS o podjęciu działalności zarobkowej i o wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu, a po upływie roku kalendarzowego - o wysokości tego przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Powyższe nie dotyczy emerytów, którzy 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni) ukończyli przed podjęciem działalności, w tym tych, którzy mając ustalone prawo do emerytury i renty pobierają rentę jako świadczenie wybrane lub korzystniejsze. Przypominamy, że emeryt, który osiągnął powszechny wiek emerytalny może zarobkować bez ograniczeń.

Obowiązki określone na wstępie spoczywają odpowiednio na pracodawcy i zleceniodawcy, a w przypadku osoby pełniącej służbę - na właściwej komórce kadrowej (art. 127 ustawy emerytalnej).

Powiadomienia ZUS o przychodach z pracy zarobkowej uzyskanych przez emerytów i rencistów w danym roku kalendarzowym należy dokonać do końca lutego następnego roku. Tak wynika z § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz. U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.). Rozporządzenie to na mocy art. 194 ustawy emerytalnej zachowało moc obowiązującą do czasu wydania nowego, w zakresie w jakim nie jest sprzeczne z ustawą emerytalną.

Za działalność zarobkową, o której mowa wyżej, uważa się:

• działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, w tym działalność, z której świadczeniobiorca jest wyłączony z obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu ustalenia prawa do emerytury lub renty oraz działalność, z której świadczeniobiorca nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z uwagi na podleganie temu obowiązkowi z innego tytułu, a także
   
• służbę (np. w Policji).

Od 1 czerwca 2011 r. w spółce z o.o. umowę o dzieło wykonuje osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Samodzielna umowa o dzieło nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych. Spółka nie informuje ZUS o przychodach uzyskanych przez rencistę z tytułu wykonywanej umowy o dzieło. Takiego obowiązku nie ma też rencista.

W spółce z o.o. członkiem zarządu jest rencista. Funkcję tę pełni jedynie na podstawie powołania. Z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie. Spółka nie ma obowiązku informowania ZUS o przychodach rencisty uzyskanych z tytułu bycia członkiem zarządu spółki. Pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie powołania nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych zarówno obowiązkowych, jak i dobrowolnych.

Gdyby rencista tę funkcję pełnił w ramach zawartej umowy zlecenia, to wówczas należałoby powiadomić ZUS o uzyskanych przez rencistę przychodach.

Zwracamy uwagę! Podany wyżej termin przekazania do ZUS zaświadczeń o wysokości przychodów z pracy zarobkowej nie dotyczy osób pobierających zasiłki lub świadczenia przedemerytalne. Te osoby (także podmioty je zatrudniające) są obowiązane przekazać zawiadomienia o wysokości przychodów uzyskanych z pracy zarobkowej w okresie od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r. w terminie do 31 maja 2012 r. Taka regulacja wynika z art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. nr 120, poz. 1252 z późn. zm.).

Na zawieszalność świadczeń emerytalno-rentowych wpływają przychody osiągane z:

• pracy na podstawie umowy o pracę oraz umowy o pracę nakładczą,
   
• wykonywania umowy zlecenia, agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz wykonywania współpracy przy ww. umowach,
   
• wykonywania umowy zlecenia, agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz umowy o dzieło zawartej z własnym pracodawcą lub wykonywanej na jego rzecz,
   
• sprawowania mandatu posła lub senatora, pobierających uposażenie oraz sprawowanie mandatu posła do Parlamentu Europejskiego, wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej,
   
• prowadzenia pozarolniczej działalności oraz współpracy przy jej wykonywaniu,
   
• pracy wykonywanej w rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych,
   
• odpłatnego świadczenia pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania oraz
   
• pobierania stypendium sportowego.

Osoby wykonujące umowę zlecenia, agencyjną lub inną umowę o świadczenie usług do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat (art. 6 ust. 4 ustawy o sus). To oznacza, że przychód z ww. umów uzyskanych przez osoby z ustalonym prawem do renty, które równocześnie mają status ucznia lub studenta i nie ukończyły 26 lat, nie ma wpływu na pobierane świadczenie rentowe.

Ustalenie przychodu dla celów zawieszalności

Do ustalania przychodu mającego wpływ na zawieszenie bądź zmniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych (a tym samym wykazywanego w zaświadczeniu przekazywanym do ZUS) przyjmuje się przychód w kwotach stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jeżeli emeryt (rencista) z danego tytułu nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, a jedynie dobrowolnym i nie wniósł o objęcie tymi ubezpieczeniami, za przychód uważa się kwotę jaka by obowiązywała gdyby tym ubezpieczeniom podlegał.

Zgodnie z art. 104 ust. 6 ustawy emerytalnej, w przychodzie tym należy również uwzględnić kwoty pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, wypłacanego na podstawie przepisów Kodeksu pracy, i kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

W świetle powyższego, w zaświadczeniu o zarobkach emeryta (rencisty) z umowy o pracę pracodawca wskaże uzyskany przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach umowy o pracę, z wyłączeniem rodzajów przychodów niepodlegających oskładkowaniu wymienionych w rozporządzeniu składkowym, z uwzględnieniem wynagrodzenia chorobowego i ww. zasiłków.

Firma na podstawie umowy o pracę zatrudnia rencistę. W 2011 r. otrzymał on zapomogę losową w związku z długotrwałą chorobą. Kwoty zapomogi nie należy uwzględniać w zaświadczeniu o przychodach rencisty uzyskanych w 2011 r., ponieważ nie podlegała ona uwzględnieniu w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (§ 2 ust. 1 pkt 22 rozporządzenia składkowego).

W przypadku gdy emeryt lub rencista osiąga przychód za granicą w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego - przy rozliczaniu emerytury lub renty przychód ten przyjmuje się w wysokości faktycznie osiągniętej, udokumentowanej zaświadczeniem pracodawcy lub innego podmiotu, właściwego w myśl ustawodawstwa państwa, w którym osiągany jest ten przychód.

Przepisy nie określają wzoru zaświadczenia o przychodach emeryta (rencisty) z pracy zarobkowej uzyskanych w poprzednim roku. Jednakże powinny w nim znaleźć się takie dane jak: nazwa i adres pracodawcy, imię i nazwisko pracownika, symbol i numer pobieranego świadczenia, wysokość uzyskanych przychodów.

Emeryci i renciści prowadzący pozarolniczą działalność wskazują przychód w takiej wysokości, w jakiej - dla danego okresu - ustalona została, w myśl ustawy o sus, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe. Natomiast jeśli z działalności podlegali przedmiotowym ubezpieczeniom jako przychód wskazuje wysokość podstawy wymiaru przyjętej do obliczenia składek.

Osoba w wieku 51 lat z ustalonym prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 lutego 2011 r. prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Składki na ubezpieczenia społeczne opłaca na preferencyjnych warunkach, czyli od kwoty 30% minimalnego wynagrodzenia (w 2011 r. była to kwota 415,80 zł). W zaświadczeniu o przychodach uzyskanych z działalności wskaże ona, że: "w okresie od 1 lutego do 31 grudnia 2011 r. uzyskała przychód z działalności w łącznej kwocie 4.573,80 zł, tj. po 415,80 zł miesięcznie".

Emeryt w wieku 63 lat prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki jawnej. Z działalności nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a jedynie dobrowolnie (nie wniósł o te ubezpieczenia). W zaświadczeniu o przychodach uzyskanych w 2011 r. wpisze, że: "w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2011 r. uzyskał przychód z działalności w łącznej kwocie 24.184,80 zł, tj. po 2.015,40 zł miesięcznie".

W 2011 r. emeryt (64 lata) prowadził działalność indywidualnie i w formie spółki jawnej. W zaświadczeniu o uzyskanych przychodach dla celów zawieszalności świadczenia powinien (bez względu na to ile rodzajów działalności prowadzi) podać wysokość przychodu z pracy zarobkowej w kwocie wynoszącej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Od 1 stycznia 2011 r. do nadal w spółce z o.o. jest zatrudniony emeryt w wieku 63 lat. Jego wynagrodzenie zostało określone w stałej miesięcznej wysokości i do maja 2011 r. wynosiło 1.400 zł, a od 1 czerwca 2011 r. wynosi 1.500 zł. Ponadto otrzymuje premię w wysokości 10% wynagrodzenia faktycznie uzyskanego za dany miesiąc. W 2011 r. pracownik chorował przez 10 dni listopada oraz 9 dni grudnia i za ten okres otrzymał wynagrodzenie chorobowe, a następnie zasiłek chorobowy.

Spółka z o.o. sporządziła następujące zaświadczenie o przychodach emeryta uzyskanych w 2011 r.