Niektórzy podatnicy korzystający ze zwolnienia z VAT decydują się na opodatkowanie wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. Obecnie wybór opodatkowania tego nabycia dokonywany jest poprzez złożenie naczelnikowi urzędu skarbowego pisemnego oświadczenia o wyborze opodatkowania tych czynności.

Nowelizacja art. 10 ust. 6 i 7 ustawy o VAT umożliwić ma podatnikom wybór opodatkowania poprzez samo podanie unijnemu kontrahentowi numeru, pod którym podatnik zarejestrowany jest dla potrzeb transakcji wewnątrzwspólnotowych.

W sytuacji zatem, gdy podatnik zwolniony z VAT zobligowany był do zarejestrowania się dla potrzeb transakcji wewnątrzwspólnotowych np. ze względu na import usług, podanie unijnemu kontrahentowi numeru z prefiksem PL powodować będzie, że kontrahent ten potraktuje dostawę jak wewnątrzwspólnotową. Po stronie polskiego podatnika będzie to równoznaczne z wyborem opodatkowania WNT, która to decyzja skutkować będzie przez dwa kolejne lata, licząc od dnia dokonania WNT, dla którego dokonano takiego wyboru.

Zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego o wyborze opodatkowania nadal będzie możliwe, ale już tylko jako jedna z możliwości.

Zmiany w zakresie określania miejsca świadczenia dla niektórych dostaw towarów i świadczenia usług są ściśle związane z nowym rozporządzeniem Rady UE.

• W art. 28a ustawy o VAT w jej obecnie obowiązującym brzmieniu, za podatnika uznaje się osobę prawną, która jest zidentyfikowana dla celów VAT. Nowelizacja rozszerza tę definicję także na podmioty, które są zobowiązane do zidentyfikowania do celów VAT, nawet jeśli tego obowiązku nie dopełniły.
   
• Zmiana w art. 28b ust. 4 ustawy polegająca na dodaniu wyrazu "wyłącznie" ma na celu ujednolicenie rozliczania VAT, w sytuacji gdy ta sama usługa przeznaczona jest do celów działalności gospodarczej i do celów prywatnych. W przypadku gdy usługa będzie przeznaczona zarówno do celów działalności gospodarczej, jak i osobistych podatnika lub pracowników, zastosowanie znajdzie zasada wskazana w przepisie art. 28b ustawy (opodatkowanie w miejscu siedziby usługobiorcy), natomiast gdy usługa będzie przeznaczona wyłącznie do użytku prywatnego usługobiorcy, w tym jego personelu, miejsce jej świadczenia będzie wyznaczała reguła zawarta w art. 28c ustawy (opodatkowanie w miejscu siedziby usługodawcy).
   
• Nowelizacja porządkuje przepisy dotyczące miejsca świadczenia usług transportowych. Obecnie część przepisów w tym zakresie zawarta jest w § 5 rozporządzenia w sprawie VAT. W wyniku nowelizacji bezpośrednio do art. 28f ustawy o VAT mają trafić regulacje, zgodnie z którymi:
   
• w przypadku świadczenia na rzecz polskiego podatnika usług transportowych wykonywanych w całości poza terytorium UE miejsce świadczenia wyznaczone będzie poza terytorium UE, natomiast
   
• w przypadku usług transportowych wykonywanych w całości na terytorium kraju na rzecz podatnika z kraju trzeciego przyjmować się będzie, że miejscem świadczenia będzie terytorium kraju.

Na mocy przepisów o VAT w praktyce, w zależności od okoliczności faktycznych, stosowane mogą być trzy kursy walut:

• kurs z dnia poprzedzającego dzień wystawienia faktury VAT,
   
• kurs z dnia poprzedzającego dzień powstania obowiązku podatkowego,
   
• kurs zgodny z przepisami celnymi - w przypadku importu towarów.

W wyniku nowelizacji ustawy wprowadzona zostanie zasada obejmująca stosowanie właściwego kursu waluty w odniesieniu do usług wstępu na imprezy masowe. W tym celu, w sytuacji gdy cena biletu wyrażona będzie w walucie obcej, stosowany będzie mógł być również kurs właściwy na potrzeby obliczania wartości celnej importowanych towarów.

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu do projektu ustawy: "(…) dla ustalenia wartości celnej wykorzystuje się bieżące kursy średnie walut obcych w złotych, wyliczane i ogłaszane przez Narodowy Bank Polski, natomiast stosuje się je według zasad wynikających bezpośrednio z przepisów wspólnotowych zawartych m.in. w ww. rozporządzeniu wykonawczym. Jedną z zasad, o których mowa, wprowadza art. 169 ust. 1 i 2 rozporządzenia, zgodnie z którym bieżące kursy średnie dla celów ustalania wartości celnej są - co do zasady - wyliczane i publikowane w przedostatnią środę miesiąca (publikacja jest możliwa również w dniu następnym) oraz stosowane przez następujący po nim miesiąc kalendarzowy. (…)"

Zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie faktur, jedynie podmioty zarejestrowane jako podatnicy VAT mogą wystawiać faktury VAT. Z kolei w art. 88 ust. 3a pkt 1 lit. a) ustawy o VAT zastrzeżono m.in., iż nie stanowią podstawy do odliczenia VAT faktury wystawione przez podmiot nieuprawniony do ich wystawiania.

Praktyka, w której organy podatkowe kwestionowały prawo do odliczania VAT przez podmiot niezarejestrowany, została podważona w orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie C-438/09 Dankowski przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Łodzi. W związku z powyższym, dostosowując przepis ustawy o VAT do powyższego wyroku, w projekcie nowelizacji zaproponowano usunięcie spornego zapisu. Dzięki temu, w sytuacji gdy transakcja miała rzeczywiście miejsce, a podmiot dokonujący dostawy lub usługodawca daje się zidentyfikować jako podmiot istniejący, wówczas brak rejestracji jako podatnika VAT nie będzie stał na przeszkodzie w odliczeniu VAT.

Zmiany wprowadzone z dniem 1 stycznia 2011 r. w zakresie rozliczania VAT przez podmioty świadczące okazjonalne przewozy drogowe osób pojazdami zarejestrowanymi za granicą okazały się niewystarczające. Nowelizacja wprowadza w tym zakresie kolejne uproszczenia, jednak wejście w życie zmian w tym zakresie przewiduje się dopiero na 1 stycznia 2012 r. Jak uzasadnia projektodawca, wiąże się to z koniecznością dostosowania aplikacji informatycznej obsługującej rejestrację i rozliczanie tych podmiotów.

Zmiana w art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT ma na celu doprecyzowanie katalogu odpadów przetwarzalnych, do których stosuje się objęcie mechanizmem odwróconego obciążenia, a więc opodatkowania przez nabywcę. Proponuje się, aby obowiązujący od 1 kwietnia 2011 r. zakres stosowania tego mechanizmu został poszerzony o takie towary, jak zużyte akumulatory elektryczne czy odpady szklane, gumowe i z tworzyw sztucznych.

W projekcie ustawy proponuje się wprowadzenie załącznika nr 11 zawierającego katalog towarów, których dostawa objęta byłaby ww. systemem rozliczenia podatku. Katalog zawarty w załączniku nr 11 jest zdecydowanie obszerniejszy od obecnie obowiązującego i obejmuje m.in. takie odpady, których - w ocenie rządu - odzysk i przetwarzanie stwarza ryzyko wystąpienia nadużyć podatkowych. Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy, proponowany katalog towarów jest zbieżny z wprowadzonym od 1 stycznia 2011 r. w Niemczech, co powinno przeciwdziałać przechodzeniu nieuczciwych podatników z rynku niemieckiego, działających w ww. obszarach, do Polski.

Załącznik nr 11 zawiera wykaz następujących towarów:

Jak zaznaczono na wstępie, ustawa nowelizacyjna w zasadniczej części ma wejść w życie z dniem 1 lipca 2011 r. O jej dalszych losach będziemy Państwa informowali na łamach naszego czasopisma.