Przypominamy, że do końca 2011 r. pracodawcy będący przedsiębiorcami obowiązani są stosować art. 13 ustawy z dnia 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz. U. nr 125, poz. 1035 ze zm.), dalej ustawy antykryzysowej. W myśl powołanego przepisu, okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie kolejnych umów o pracę na czas określony między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 24 miesięcy. Za kolejną umowę na czas określony uważa się umowę zawartą przed upływem 3 miesięcy od rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniej umowy zawartej na czas określony.

W UiPP nr 8/2011, na str. 4-5 opublikowaliśmy wyjaśnienie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2011 r. dotyczące:

• umów o pracę zawartych przed 22 sierpnia 2009 r., czyli przed dniem wejścia w życie ustawy antykryzysowej, które kończą się po 21 sierpnia 2011 r., ale jeszcze w trakcie obowiązywania tej ustawy (a więc po upływie okresu 24 miesięcy, na jaki w świetle art. 13 ustawy antykryzysowej mogą być zawarte umowy terminowe),
   
• stosowania od 1 stycznia 2012 r. "odwieszonego" art. 25¹ K.p.

W tej sprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. otrzymaliśmy również stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy (znak pisma: GPP-364-4560-25-1/11/PE/RP). Poniżej cytujemy jego treść:

"(…) Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (…) okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie kolejnych umów o pracę na czas określony między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 24 miesięcy. Za kolejną umowę na czas określony uważa się umowę zawartą przed upływem 3 miesięcy od rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniej umowy zawartej na czas określony. Przepis art. 13 ustawy stosuje także do umów o pracę zawartych na czas określony trwających w dniu wejścia w życie ustawy, z tym że okres zatrudnienia terminowego wliczany do 24-miesięcznego limitu należy liczyć począwszy od 22 sierpnia 2009 r. (data wejścia w życie ustawy).

Ustawa nie reguluje sposobu postępowania w stosunku do umów na czas określony zawartych przed dniem jej wejścia w życie, których czas trwania, licząc od dnia 22 sierpnia 2009 r. przekracza 24 miesiące. Podobnie nie została uregulowana sytuacja, w której strony stosunku pracy w trakcie obowiązywania przedmiotowej ustawy zawrą umowę na czas określony dłuższy niż 24 miesiące. W szczególności brak podstaw prawnych do przyjęcia, iż w opisanych przypadkach terminowa umowa o pracę ulegnie automatycznie przekształceniu w umowę o pracę na czas nieokreślony.

Niewątpliwie, przekroczenie okresu 24-miesięcznego będzie stanowiło naruszenie art. 13 ustawy. Przepisy ustawy nie przewidują jednak sankcji za ww. naruszenie. Należałoby uznać, że strony stosunku pracy powinny dostosować uprzednio zawartą umowę do obowiązującego stanu prawnego. Taka umowa może zostać rozwiązana za wypowiedzeniem, jeśli strony przewidziały taką możliwość (aby uniknąć naruszenia art. 13 ustawy okres wypowiedzenia powinien upłynąć przed przekroczeniem 24-miesięcznego limitu zatrudnienia terminowego) lub w drodze porozumienia stron, może również zostać przekształcona w umowę na czas nieokreślony.

Jeżeli natomiast w powyższej kwestii powstanie spór między pracodawcą a pracownikiem to jego rozstrzygnięcie, zgodnie z art. 262 Kodeksu pracy, będzie możliwe jedynie na drodze sądowej, po zbadaniu przez sąd okoliczności danej sprawy.

Na gruncie prawa pracy zasady obliczania okresu pracy warunkującego nabycie uprawnień pracowniczych odbiegają od reguł prawa cywilnego. Pogląd ten potwierdza opinia Sądu Najwyższego, zgodnie z którą okres pracy powinien być ustalony przy uwzględnieniu potocznego sposobu liczenia terminów, a więc jego upływ następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym liczenie okresu rozpoczęto. Tak więc sposób liczenia terminów określonych w art. 112 Kodeksu cywilnego nie ma zastosowania do okresów, od których zależy nabycie uprawnień pracowniczych (por. wyr. Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96).

Mając powyższe na względzie należy przyjąć, iż maksymalny 24-miesięczny okres zatrudnienia terminowego liczony od 22 sierpnia 2009 r. upłynie z dniem 21 sierpnia 2011 r. (…)"

Pracodawca będący przedsiębiorcą zatrudnił pracownika na czas określony od 28 stycznia 2008 r. do 31 sierpnia 2010 r. Następna umowa została zawarta z tym pracownikiem także na czas określony od 1 września 2010 r. do 31 grudnia 2012 r. Z innym pracownikiem podpisano umowę o pracę na czas określony od 1 sierpnia 2009 r. do 31 października 2011 r.

Zatrudnienie terminowe pod rządami ustawy antykryzysowej ma trwać w obu przypadkach dłużej niż 24 miesiące. Chcąc uniknąć zarzutu naruszenia art. 13 tej ustawy pracodawca wypowiedział umowę o pracę pierwszemu pracownikowi (umowa zawierała odpowiednią klauzulę), a drugiemu zaproponował zmianę rodzaju umowy na umowę na czas nieokreślony, co nastąpiło w trybie porozumienia stron.

W kwestii stosowania od 1 stycznia 2012 r. "odwieszonego" art. 25¹ K.p. Główny Inspektorat Pracy wyjaśnił, że:

"(…) Na mocy art. 34 ust. 1 ustawy antykryzysowej ograniczenia w zatrudnianiu pracowników na podstawie umów o pracę na czas określony, przewidziane w art. 13 ustawy, obowiązują nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2011 r. Przepis art. 34 ust. 2 ustawy stwierdza, iż do umów o pracę zawartych na czas określony trwających w dniu 1 stycznia 2012 r. stosuje się art. 25¹ Kodeksu pracy.

Natomiast umowy na czas określony zawarte jeszcze przed wejściem w życie ustawy, których termin rozwiązania przypada po 31 grudnia 2011 r. (a więc po upływie terminu stosowania rozwiązań przewidzianych w ustawie) rozwiązują się z upływem czasu, na który zostały zawarte. Umowy te począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r. również objęte są przepisem art. 25¹ Kodeksu pracy.

W konsekwencji, zarówno umowa o pracę na czas określony zawarta w czasie obowiązywania ustawy (np. umowa od 1 kwietnia 2010 r. do 29 lutego 2012 r.), jak i umowa na czas określony zawarta przed wejściem w życie ustawy (np. umowa od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2012 r.), trwająca w dniu 1 stycznia 2012 r., będzie wliczać się do limitu umów na czas określony, o którym mowa w art. 25¹ Kodeksu pracy.

Z uwagi na tymczasowy charakter rozwiązań przewidzianych w ustawie antykryzysowej oraz brak przepisu, który wyłączałby stosowanie art. 25¹ Kodeksu pracy w odniesieniu do umów na czas określony, które uległy rozwiązaniu przed wejściem w życie ustawy, może dojść do sytuacji, gdy umowa trwająca w dniu 1 stycznia 2012 r. będzie traktowana jako kolejna w rozumieniu art. 25¹ Kodeksu pracy. Dotyczy to umowy zawartej przed wejściem w życie ustawy, której termin rozwiązania przypada po 31 grudnia 2011 r."

Przypominamy, że przepis art. 25¹ K.p. stanowi, że zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy o pracę na czas nieokreślony, jeżeli poprzednio strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy, o ile przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie przekroczyła 1 miesiąca. Uzgodnienie między stronami w trakcie trwania umowy o pracę na czas określony dłuższego okresu wykonywania pracy na podstawie tej umowy uważa się za zawarcie, od dnia następującego po jej rozwiązaniu, kolejnej umowy o pracę na czas określony. Powołane wyżej regulacje nie dotyczą umów o pracę na czas określony zawartych w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy oraz w celu wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym albo zadań realizowanych cyklicznie.

Pracodawca zawarł z pracownikiem kolejno dwie umowy o pracę na czas określony, tj. pierwszą na okres od 1 listopada 2007 r. do 31 grudnia 2008 r., a drugą od 1 stycznia 2009 r. do 30 listopada 2012 r.

Do umowy zawartej przed dniem wejścia w życie ustawy antykryzysowej, której termin rozwiązania przypada po 31 grudnia 2011 r. nie stosuje się art. 13 tej ustawy, lecz przepisy art. 25¹ K.p. Zatem aktualna umowa o pracę jest drugą umową na czas określony w rozumieniu zawieszonego do końca 2011 r. przepisu art. 25¹ K.p. Kolejną umowę o pracę na czas określony strony będą mogły zawrzeć nie wcześniej niż po upływie 1 miesiąca, czyli nie wcześniej niż od 1 stycznia 2013 r.

Pracodawca od 1 stycznia 2010 r. zatrudnia pracownika na podstawie 3 kolejnych umów na czas określony o łącznym okresie ich trwania wynoszącym 24 miesiące. Ostatnia z umów zawarta 15 marca br. rozwiąże się z dniem 31 grudnia 2011 r. Gdyby pracodawca ponownie zamierzał przyjąć pracownika do pracy, to będzie mógł to uczynić na podstawie umowy na czas określony, bowiem od 1 stycznia 2012 r. limit 24 miesięcy przestanie obowiązywać. Ponieważ tego dnia nie będzie łączyła go żadna umowa z pracownikiem, kolejna umowa będzie pierwszą umową na czas określony wliczaną do limitu umów, o którym mowa w "odwieszonym" art. 25¹ K.p.

Stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy, jak i MPiPS w kwestii przedstawionej na wstępie są zbieżne.