Biegłym rewidentem jest osoba wpisana do rejestru biegłych rewidentów. W celu uzyskania tytułu biegłego rewidenta w Polsce i wpisu na listę biegłych rewidentów należy spełnić wymagania określone ustawą z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (Dz. U. nr 77, poz. 649), zwaną dalej ustawą o biegłych rewidentach.

Zgodnie z przepisami art. 5 ust. 2 ustawy o biegłych rewidentach, do rejestru biegłych rewidentów może być wpisana osoba fizyczna spełniająca następujące warunki:

1) korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych,

2) ma nieposzlakowaną opinię i swoim dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu biegłego rewidenta,

3) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślnie popełnione przestępstwo lub przestępstwo skarbowe,

4) ukończyła studia wyższe w Rzeczypospolitej Polskiej lub zagraniczne studia wyższe uznawane w Rzeczypospolitej Polskiej za równorzędne i włada językiem polskim w mowie i piśmie,

5) odbyła roczną praktykę w zakresie rachunkowości w państwie Unii Europejskiej oraz co najmniej dwuletnią aplikację pod kierunkiem biegłego rewidenta, mającą na celu praktyczne przygotowanie do samodzielnego wykonywania zawodu, przy czym spełnienie tych warunków zostało stwierdzone przez Komisję Egzaminacyjną,

6) złożyła przed Komisją Egzaminacyjną z wynikiem pozytywnym egzaminy dla kandydatów na biegłego rewidenta,

7) złożyła przed Komisją Egzaminacyjną z wynikiem pozytywnym końcowy ustny egzamin dyplomowy sprawdzający wiedzę zdobytą w trakcie aplikacji,

8) złożyła ślubowanie przed prezesem Krajowej Rady Biegłych Rewidentów lub innym upoważnionym jej członkiem.

Do rejestru może być wpisana również osoba fizyczna, która posiada uprawnienia do wykonywania zawodu biegłego rewidenta, uzyskane w innym państwie Unii Europejskiej, po złożeniu z wynikiem pozytywnym, przed Komisją Egzaminacyjną, egzaminu w języku polskim z prawa gospodarczego, w zakresie niezbędnym do wykonywania czynności rewizyjnych, obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5 ust. 3 ustawy o biegłych rewidentach).

Ponadto do rejestru może być także wpisana, na zasadzie wzajemności, osoba fizyczna, która posiada uprawnienia do wykonywania zawodu biegłego rewidenta, uzyskane w państwie trzecim, jeżeli spełnia wymagania w zakresie kwalifikacji zawodowych zgodne z warunkami określonymi w ustawie o biegłych rewidentach lub równoważne oraz złoży z wynikiem pozytywnym, przed Komisją Egzaminacyjną, egzamin w języku polskim z prawa gospodarczego, w zakresie niezbędnym do wykonywania czynności rewizyjnych, obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5 ust. 4 ustawy o biegłych rewidentach).

Czy wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach ustawy z dnia 7 maja 2009 r. mają zastosowanie także do osób, które rozpoczęły postępowanie kwalifikacyjne w roku 2008?

Zgodnie z art. 115 ust. 3 ustawy o biegłych rewidentach, do osób, które rozpoczęły postępowanie kwalifikacyjne przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. przed dniem 6 czerwca 2009 r.) mają zastosowanie wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotychczasowych - tzn. w uchwale nr 154/11/2004 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych dla kandydatów na biegłych rewidentów - jednak nie dłużej niż 4 lata od dnia wejścia w życie ww. ustawy.

W przypadku nieukończenia postępowania kwalifikacyjnego do 5 czerwca 2013 r., osoby te będą musiały rozpocząć je od nowa, na zasadach wprowadzonych ustawą z dnia 7 maja 2009 r. (opisanych wyżej).

Do osób, które rozpoczęły postępowanie kwalifikacyjne w 2009 r., a także później, zastosowanie mają nowe wymagania kwalifikacyjne.

W jaki sposób rozpocząć postępowanie kwalifikacyjne na biegłego rewidenta?

Warunki przystąpienia do postępowania kwalifikacyjnego na biegłych rewidentów, a także tryb i sposób przeprowadzania egzaminów, tryb i termin wnoszenia odwołań od wyników egzaminów oraz zasady odbywania praktyki i aplikacji, określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2009 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego na biegłych rewidentów (Dz. U. z 2010 r. nr 6, poz. 36).

Stosownie do przepisów § 2 ww. rozporządzenia, warunkiem rozpoczęcia postępowania kwalifikacyjnego na biegłego rewidenta jest złożenie do Komisji Egzaminacyjnej, w terminie określonym przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów, zgłoszenia oraz kwestionariusza osobowego zawierającego: imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, rodzaj i numer dokumentu tożsamości, obywatelstwo, wykształcenie, adres zamieszkania oraz dwie fotografie.

W przypadku osób, o których mowa w art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o biegłych rewidentach, niezbędne jest także złożenie dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do wykonywania zawodu biegłego rewidenta wraz z tłumaczeniem na język polski dokonanym przez tłumacza przysięgłego.

Osoby, które spełniają warunki przystąpienia do postępowania kwalifikacyjnego, są zawiadamiane pisemnie przez Komisję Egzaminacyjną, w terminie miesiąca od dnia otrzymania zgłoszenia wraz z wymaganymi dokumentami, o dopuszczeniu do postępowania kwalifikacyjnego. Osoba dopuszczona do postępowania kwalifikacyjnego zostaje wpisana na listę kandydatów na biegłych rewidentów i otrzymuje numer indeksu.

Czy kandydat na biegłego rewidenta zawiadamiany jest o zakwalifikowaniu do egzaminów?

Tak. O zakwalifikowaniu kandydata na biegłego rewidenta do egzaminów Komisja Egzaminacyjna zawiadamia pisemnie, podając dokładny termin i miejsce przeprowadzenia egzaminu. Warunkiem przystąpienia kandydata do egzaminu jest wniesienie opłaty egzaminacyjnej.

Jaki zakres wiedzy obejmują egzaminy pisemne i jak one przebiegają?

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o biegłych rewidentach, egzaminy składają się z pytań testowych i zadań sytuacyjnych obejmujących 10 tematów egzaminacyjnych z zakresu:

1) teorii i zasad rachunkowości,

2) zasad sporządzania sprawozdań finansowych, w tym skonsolidowanych sprawozdań finansowych,

3) międzynarodowych standardów sprawozdawczości finansowej,

4) analizy finansowej,

5) rachunku kosztów i rachunkowości zarządczej,

6) zarządzania ryzykiem i kontroli wewnętrznej,

7) rewizji finansowej,

8) standardów rewizji finansowej,

9) etyki zawodowej i niezależności biegłego rewidenta,

10) wymogów prawnych dotyczących badania sprawozdań finansowych oraz biegłych rewidentów i podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych.

W trakcie egzaminów sprawdzana jest także wiedza niezbędna dla rewizji finansowej z zakresu: prawa spółek i ładu korporacyjnego, prawa o postępowaniu upadłościowym i naprawczym, prawa podatkowego, prawa cywilnego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, prawa bankowego, prawa ubezpieczeniowego, technologii informacyjnych i systemów komputerowych, mikroekonomii i makroekonomii, matematyki i statystyki, a także podstawowych zasad zarządzania finansowego w jednostkach gospodarczych.

Egzaminy pisemne składają się z czterech sesji egzaminacyjnych, z których każda obejmuje 2 albo 3 egzaminy. Zaliczenie egzaminów pisemnych z sesji I jest warunkiem przystąpienia do egzaminów pisemnych z sesji II. Egzaminy pisemne z sesji II i z sesji III kandydat na biegłego rewidenta może zdawać łącznie, a ich zaliczenie jest warunkiem przystąpienia do egzaminów pisemnych z sesji IV. Egzaminy z sesji od I do IV stanowią cykl egzaminacyjny.

Każdy egzamin pisemny w danej sesji składa się z 2 albo 3 bloków tematycznych. Blok tematyczny zawiera od 10 do 40 pytań testowych oraz od 1 do 7 zadań sytuacyjnych. Pytanie testowe jest pytaniem jednokrotnego wyboru, które jest oceniane: odpowiedź prawidłowa - 2 punkty, odpowiedź nieprawidłowa - minus 1 punkt, brak odpowiedzi - 0 punktów. Zadanie sytuacyjne oceniane jest według skali punktowej podanej w zadaniu. Za nieprawidłowo rozwiązane zadanie lub brak rozwiązania nie stosuje się punktów ujemnych. Warunkiem zdania egzaminu pisemnego jest uzyskanie co najmniej 60% maksymalnej liczby punktów z każdego bloku tematycznego.

Czas trwania poszczególnych egzaminów pisemnych jest uzależniony od liczby pytań testowych i zadań sytuacyjnych i nie może przekroczyć 240 minut.

Czy w trakcie egzaminów można korzystać z przepisów?

Tak. Podczas egzaminu pisemnego kandydat na biegłego rewidenta może korzystać z przepisów prawa ogłoszonych w dziennikach urzędowych lub zawartych w zbiorach przepisów bez komentarzy, norm zawodowych, standardów rachunkowości, standardów rewizji finansowej i wskazówek Krajowej Rady Biegłych Rewidentów. Może on także korzystać z urządzeń ułatwiających liczenie (kalkulatorów), z wyjątkiem urządzeń posiadających funkcje gromadzenia, przetwarzania i przenoszenia danych (§ 12 ust. 5 rozporządzenia w sprawie postępowania kwalifikacyjnego na biegłych rewidentów).

Gdzie zamieszczane są wyniki egzaminów?

Wyniki egzaminu pisemnego są zamieszczane w dniu ogłoszenia wyników na stronie internetowej Krajowej Izby Biegłych Rewidentów. Kandydat na biegłego rewidenta posiada dostęp wyłącznie do własnych wyników egzaminów poprzez zalogowanie na indywidualne konto internetowe. W razie niepowodzenia na egzaminie - ustalone są dwa terminy poprawkowe.

Czy istnieje możliwość zwolnienia kandydata na biegłego rewidenta z egzaminów pisemnych?

Tak. Komisja może zwolnić kandydata na biegłego rewidenta, na jego wniosek, z egzaminów z przedmiotów objętych postępowaniem kwalifikacyjnym, jeżeli w tym zakresie zdał egzaminy uniwersyteckie lub równorzędne (art. 9 ust. 5 ustawy o biegłych rewidentach). Istnieje także możliwość zwolnienia z egzaminu z prawa podatkowego w przypadku posiadania przez kandydata uprawnień inspektora kontroli skarbowej (art. 9 ust. 6 ustawy o biegłych rewidentach).

W jaki sposób zdobyć praktykę w zakresie rachunkowości i czy można być z niej zwolnionym?

Praktyka odbywa się w jednostkach zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą o rachunkowości, podmiotach prowadzących usługowo księgi rachunkowe lub uprawnionych do badania sprawozdań finansowych, jeżeli prowadzą usługowo księgi rachunkowe (§ 20 rozporządzenia w sprawie postępowania kwalifikacyjnego na biegłych rewidentów).

Podstawą praktyki - w myśl § 21 ww. rozporządzenia - może być:

• stosunek pracy w wymiarze czasu pracy nie mniejszym niż pół etatu,
  
  

• umowa cywilnoprawna zawarta z podmiotem usługowo prowadzącym księgi rachunkowe,
  
  

• umowa spółki, w której kandydat na biegłego rewidenta jest wspólnikiem, partnerem lub komplementariuszem,
  
  

• prowadzenie działalności gospodarczej przez kandydata na biegłego rewidenta.

Komisja może na wniosek kandydata zwolnić go z praktyki, jeżeli kandydat na biegłego rewidenta był zatrudniony w podmiocie uprawnionym do badania sprawozdań finansowych przez co najmniej 3 lata albo pozostawał w stosunku pracy na samodzielnym stanowisku w komórkach finansowo-księgowych co najmniej 3 lata lub posiada uprawnienia inspektora kontroli skarbowej, albo posiada certyfikat księgowy uprawniający do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (art. 9 ust. 7 ustawy o biegłych rewidentach).

Kiedy i gdzie należy odbyć aplikację?

Kandydat na biegłego rewidenta może przystąpić do pierwszego roku aplikacji po uprzednim odbyciu praktyki, zaliczeniu egzaminów pisemnych z sesji II i zdaniu co najmniej dwóch egzaminów pisemnych z sesji III. Do drugiego roku aplikacji przystąpić może po zaliczeniu egzaminów pisemnych (§ 29 rozporządzenia w sprawie postępowania kwalifikacyjnego na biegłych rewidentów).

Aplikację odbywa się w podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych, które prowadzą badania rocznych sprawozdań finansowych dla co najmniej 10 podmiotów lub zatrudniają (współpracują) z co najmniej 3 biegłymi rewidentami wykonującymi zawód biegłego rewidenta. Powinny one przy tym zapewniać kandydatom na biegłego rewidenta udział w badaniu sprawozdań finansowych przez okres co najmniej 5 miesięcy w każdym roku aplikacji (§ 25 ww. rozporządzenia).

Na czym polega ustny egzamin dyplomowy i kiedy można do niego przystąpić?

Egzamin dyplomowy polega na udzieleniu odpowiedzi na 3 pytania zawarte w jednym z 30 zestawów pytań, wylosowanym przez kandydata na biegłego rewidenta. Kolejność udzielania odpowiedzi ustala kandydat. Egzamin ten trwa nie dłużej niż 30 minut i odbywa się w obecności przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej lub jego zastępcy oraz dwóch członków tej Komisji. Udzielone odpowiedzi oceniane są z uwzględnieniem poprawności i spójności odpowiedzi oraz umiejętności wykorzystania zdobytej wiedzy w praktyce. Podczas egzaminu nie można korzystać z żadnych pomocy (§ 14 rozporządzenia w sprawie postępowania kwalifikacyjnego na biegłych rewidentów).

Kandydat na biegłego rewidenta przystępuje do ustnego egzaminu dyplomowego po odbyciu rocznej praktyki w zakresie rachunkowości, zdaniu z wynikiem pozytywnym egzaminów pisemnych oraz odbyciu co najmniej dwuletniej aplikacji pod kierunkiem biegłego rewidenta (art. 9 ust. 3 ustawy o biegłych rewidentach).

Wynik egzaminu ogłaszany jest po zakończeniu egzaminu w danym dniu. W razie niepowodzenia, egzamin dyplomowy może być powtórzony czterokrotnie, w terminach ustalonych przez Komisję Egzaminacyjną. W przypadku niewykorzystania tych szans, kandydat na biegłego rewidenta ma obowiązek ponownie odbyć aplikację.

Po zdaniu egzaminu dyplomowego i złożeniu ślubowania można uzyskać wpis do rejestru biegłych rewidentów.