Istnienie podstawy prawnej wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych umów międzynarodowych, których stroną jest Polska do uzyskania przez polski organ podatkowy informacji od organu podatkowego państwa, w którym osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, jest warunkiem do:

• wspólnego rozliczenia podatku przez małżonków, z których jedno lub każde z nich ma miejsce zamieszkania w innym niż Polska państwie Unii Europejskiej (UE) lub w innym państwie Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) bądź w Konfederacji Szwajcarskiej (art. 6 ust. 3a i 12 updof),
  
  

• wspólnego rozliczenia podatku z dzieckiem przez osobę mającą miejsca zamieszkania w innym niż Polska państwie UE lub w innym państwie EOG bądź w Konfederacji Szwajcarskiej (art. 6 ust. 4a i 12 updof),
  
  

• odliczenia od dochodu składek zapłaconych ze środków podatnika na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w innym niż Polska państwie UE lub w innym państwie EOG bądź w Konfederacji Szwajcarskiej (art. 26 ust. 13c updof),
  
  

• odliczenia od podatku dochodowego składek zapłaconych na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne w innym niż Polska państwie UE lub w innym państwie EOG bądź w Konfederacji Szwajcarskiej (art. 27b ust. 4 pkt 3 updof),
  
  

• opodatkowania według skali podatkowej dochodów podatników, którzy mają miejsce zamieszkania w państwie należącym do UE lub w innym państwie EOG albo w Konfederacji Szwajcarskiej (art. 29 ust. 4 i 5 updof).

Ponadto odliczenie darowizny przekazanej na cele określone w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. nr 96, poz. 873 ze zm.), równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących w innym niż Polska państwie członkowskim UE lub innym państwie należącym do EOG, prowadzącym działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, realizującym te cele, jest możliwe pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, której stroną jest Polska lub z odrębnych ustaw, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, na którego terytorium organizacja posiada siedzibę (art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. a i ust. 6e pkt 2 updof, art. 18 ust. 1 pkt 1 i ust. 1j pkt 2 updop).

Na łamach Biuletynu Skarbowego nr 3 z 1 czerwca 2010 r. Departament Polityki Podatkowej poinformował o prowadzonych negocjacjach z krajami, z którymi do tej pory Polska nie miała zawartych porozumień w sprawie wymiany informacji podatkowej. W publikacji tej podano: „Aktywna polityka OECD w ostatnich latach oraz działania podejmowane przez kraje G20 przyczyniły się do zdecydowanej zmiany stanowiska większości krajów świata w zakresie wymiany informacji podatkowych oraz tajemnicy bankowej. Wypracowano standardy OECD w zakresie wymiany informacji, powstała Modelowa Umowa OECD o wymianie informacji dla celów podatkowych. Do chwili obecnej wszystkie kraje świata objęte tzw. czarną listą OECD zdecydowały się podjąć współpracę w zakresie wymiany informacji podatkowych i implementować ww. standardy OECD, zarówno w bazie traktatowej jak i w prawie wewnętrznym. Powyższe zobowiązanie spowodowało przesunięcie tych krajów na tzw. szarą listę OECD, z której awans do listy białej następuje poprzez zawarcie minimum 12 umów o wymianie informacji podatkowych. W dniu dzisiejszym zdecydowana większość krajów postrzeganych zwyczajowo jako tzw. raje podatkowe (takie jak np. Seszele, Monako, Kajmany, Brytyjskie Wyspy Dziewicze czy Wyspa Man) spełniła ww. warunek i kontynuuje zawieranie umów umożliwiających współpracę administracyjną. Polska, jako kraj OECD, zdecydowanie popiera rozwój wszechstronnej współpracy administracyjnej, umożliwiającej przeciwdziałanie uchylaniu się od opodatkowania. Śladem innych krajów członkowskich rozpoczęła prace nad szeregiem umów o wymianie informacji podatkowych, bądź też rozszerzeniem funkcjonujących już umów o unikaniu podwójnego opodatkowania o pełną klauzulę wymiany informacji podatkowych, z informacją znajdującą się w posiadaniu instytucji finansowych lub banków włącznie. Do dnia dzisiejszego renegocjowano umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania ze Szwajcarią (Protokół podpisano w dniu 20 kwietnia 2010 r.), rozszerzając ją m.in. o pełną klauzulę wymiany informacji, opartą na art. 26 Modelowej Konwencji OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku (szersza informacja nt. wprowadzonych zmian została przedstawiona w numerze). Ponadto renegocjowano m.in. w tym zakresie umowę z Danią (Protokół podpisano w dniu 7 grudnia 2009 r.) i zakończono rozmowy dotyczące umowy z Maltą. Trwają natomiast negocjacje umów z Belgią i Czechami. Prowadzone są też prace mające na celu zawarcie umów o wymianie informacji z Wyspą Man i Jersey (w przypadku tych jurysdykcji planowane jest również zawarcie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania dotyczących dochodów z pracy osób fizycznych oraz z transportu międzynarodowego), Antylami Holenderskimi, Kajmanami, Gibraltarem, Monako, Seszelami, Liechtensteinem i Belize. Powyższa lista jest jedynie początkiem prac zmierzających do objęcia bazą traktatową wszelkich znaczących centrów finansowych i partnerów handlowych Polski. Zawarcie umów o wymianie informacji podatkowych z tymi krajami, oprócz instrumentu wymiany informacji dla organów podatkowych, wiąże się również z korzyściami dla podatników. Podpisanie umowy oraz efektywne jej stosowanie w okresach następnych spowoduje bowiem usunięcie danej jurysdykcji z list zawartych w rozporządzeniach Ministra Finansów w sprawie krajów i jurysdykcji stosujących szkodliwe praktyki podatkowe, a zatem wyłączy - w przypadku dokonywania transakcji z podatnikami mającymi siedzibę w takim kraju - konieczność sporządzania dodatkowej dokumentacji, określonej w art. 9a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz art. 25a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych”.

Od redakcji

Uzupełniająco warto wskazać, że usunięcie danego kraju z listy krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową będzie miało również korzystny skutek dla Polaków zarabiających na terytorium tego kraju. A to dlatego, że do dochodów uzyskanych na terytorium raju podatkowego m.in.:

• ze stosunku pracy,
  
  

• z działalności wykonywanej osobiście,
  
  

• z działalności gospodarczej,

nie ma zastosowania ulga podatkowa określona w art. 27g updof. Przepis ten pozwala na odliczenie od podatku dochodowego kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy podatkiem obliczonym z zastosowaniem metody odliczenia proporcjonalnego a podatkiem obliczonym według metody wyłączenia z progresją.

Obowiązująca polsko-szwajcarska konwencja o unikaniu podwójnego opodatkowania (Dz. U. z 1993 r. nr 22, poz. 92) nie zawiera regulacji pozwalających na wymianę informacji podatkowej. W dniu 20 kwietnia 2010 r. w Warszawie został podpisany Protokół do Konwencji o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej pomiędzy Polską a Szwajcarią. Jak poinformował Cezary Krysiak Dyrektor w Departamencie Polityki Podatkowej na łamach wcześniej wskazanego Biuletynu Skarbowego, bezpośrednim powodem nowelizacji polsko-szwajcarskiej konwencji było wprowadzenie przepisu dotyczącego wymiany informacji podatkowych.

Autor artykułu szeroko omówił regulacje dotyczące wymiany informacji podatkowej, które będą wprowadzone do polsko-szwajcarskiej konwencji o unikaniu podwójnego opodatkowania. Będą one określone w nowym art. 25a konwencji. Na jego podstawie właściwe władze Polski i Szwajcarii będą wymieniały informacje, które mogą mieć istotne znaczenie dla:

• stosowania postanowień konwencji albo
  
  

• wykonywania lub wdrażania wewnętrznego ustawodawstwa dotyczącego podatków bez względu na ich rodzaj i nazwę, nakładanych przez umawiające się państwa lub ich jednostki terytorialne albo organy lokalne w zakresie, w jakim opodatkowanie to nie jest sprzeczne z konwencją.

Będzie obowiązywać zasada wzajemności w zakresie ochrony przekazywanych informacji. Zgodnie z tym przepisem, wszelkie informacje uzyskane przez umawiające się państwo mają stanowić tajemnicę na takiej samej zasadzie jak informacje uzyskane zgodnie z ustawodawstwem wewnętrznym tego państwa i będą mogły być ujawnione jedynie osobom lub organom (w tym sądom i organom administracyjnym) zajmującym się wymiarem lub poborem, egzekucją lub ściganiem albo rozpatrywaniem odwołań w zakresie podatków objętych klauzulą wymiany informacji, lub sprawowaniem nad nimi nadzoru.

Protokół wprowadza możliwość wykorzystania przekazywanych informacji podatkowych także dla innych celów, ale pod warunkiem, że jest to zgodne z prawem obydwu umawiających się państw i właściwy organ państwa udzielającego informacji wyraził zgodę na takie wykorzystanie informacji.

Istnieją jednak ograniczenia w zakresie wymiany informacji podatkowych. I tak, postanowienia konwencji nie mogą być tak interpretowane, aby nakładać na państwo udzielające informacji obowiązek:

• stosowania środków administracyjnych, które są sprzeczne z ustawodawstwem lub praktyką administracyjną tego lub drugiego państwa,
  
  

• udzielania informacji, których uzyskanie nie byłoby możliwe na podstawie własnego ustawodawstwa albo w ramach normalnej praktyki administracyjnej tego lub drugiego państwa, oraz
  
  

• udzielania informacji, które ujawniłyby tajemnicę handlową, gospodarczą, przemysłową, kupiecką lub zawodową albo działalność handlową, lub informacji, których udzielanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym.

Jak podkreślił autor artykułu, jednym z najważniejszych osiągnięć nowelizowanej konwencji jest wprowadzenie zasady, iż umawiające się państwa nie mogą odmówić, bez względu na wcześniej wymienione ograniczenia, dostarczenia informacji, powołując się wyłącznie na to, iż jest ona w posiadaniu banku, innej instytucji finansowej, przedstawiciela, agenta lub powiernika albo dotyczy relacji właścicielskich w danym podmiocie. Dodatkowo w ust. 5 art. 25a konwencji zostało wprowadzone zdanie drugie, które stanowi bezpośrednią podstawę uchylenia tajemnicy bankowej w umawiającym się państwie.

Protokół zmieniający konwencję wejdzie w życie w dniu wymiany not potwierdzających, iż zostały spełnione procedury konstytucyjne wymagane w Polsce i Szwajcarii. Jeśli oba państwa ratyfikują go do końca 2010 r., zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2011 r.