W 2008 r. jednostka (podatnik CIT) utworzyła odpis aktualizujący, który zaliczyła do pozostałych kosztów operacyjnych. W 2009 r. należność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego. Zatem spełnione zostały warunki uprawdopodobnienia nieściągalności należności, jednak jednostka nie zaliczyła odpisu aktualizującego do kosztu podatkowego. Czy może to zrobić w 2010 r.?
Nie. Odpis aktualizujący można ująć w kosztach podatkowych tylko w odpowiednim roku podatkowym (w opisanych okolicznościach w 2009 r.).
Zasadniczo odpisy aktualizujące wartość należności podlegają wyłączeniu z kosztów podatkowych, na co wskazuje treść art. 16 ust. 1 pkt 26a updop. Wyjątek stanowią odpisy aktualizujące, określone w ustawie o rachunkowości, jeżeli:
należności, na które dokonano odpisów aktualizujących były uprzednio zaliczone do przychodów należnych,
nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona w sposób określony w art. 16 ust. 2a pkt 1 updop.
Nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną, m.in. gdy:
dłużnik zmarł, został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej, postawiony w stan likwidacji lub została ogłoszona jego upadłość obejmująca likwidację majątku,
zostało wszczęte postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i naprawczego lub na wniosek dłużnika zostało wszczęte postępowanie ugodowe w rozumieniu przepisów o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków,
wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego,
wierzytelność jest kwestionowana przez dłużnika na drodze powództwa sądowego.
W świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych do powstania kosztu podatkowego konieczne jest wystąpienie dwóch przesłanek, tj. zarówno podatkowych okoliczności uprawdopodobnienia nieściągalności, jak i rachunkowego dokonania odpisu aktualizującego. Gdy warunki te zostaną spełnione w różnych latach podatkowych, zaliczenie odpisu aktualizującego wartość należności do kosztów uzyskania przychodów jest możliwe w roku podatkowym, w którym spełniony zostanie drugi z warunków.
W opisanym w pytaniu przypadku uprawdopodobnieniem nieściągalności wierzytelności jest potwierdzenie wierzytelności prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowanie jej na drogę postępowania egzekucyjnego. Miało to miejsce w 2009 r. Wcześniej, tj. w 2008 r., dokonano odpisu aktualizującego. Zatem dokonany odpis aktualizujący mógł być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów w 2009 r., pod warunkiem, że należności, na które dokonano odpisu aktualizującego były uprzednio zaliczone do przychodów podatkowych.
Jeżeli podatnik nie zaliczył odpisu aktualizującego do kosztów podatkowych w roku podatkowym, w którym spełnione zostały wymagane warunki, tj. uprawdopodobnienie nieściągalności wierzytelności i utworzenie odpisu aktualizującego, to aby zaliczyć ten odpis do kosztów podatkowych, musi dokonać odpowiedniej korekty zeznania rocznego. Potwierdza to interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 13 stycznia 2010 r., nr IPPB3/423-803/09-2/AG.
